Lắp nhà thông minh cho nhà đang ở: làm được gì mà không đục tường?
Lắp nhà thông minh cho nhà đang ở làm được mà không đục tường, nhờ những thứ nhà đã có: hộp công tắc âm tường, ổ cắm và Wi-Fi. Công tắc thông minh thay vào đế âm cũ, còn cảm biến, rèm, điều hòa được điều khiển qua sóng không dây, nên gia đình vẫn sinh hoạt bình thường.
Cái khó của nhà đang ở là không được phép sai. Mua công tắc cần dây trung tính mà hộp công tắc không có dây này, hay mua mặt công tắc không vừa đế âm, thì hoặc phải trả hàng, hoặc phải đục tường, đúng điều gia đình muốn tránh. Bởi vậy, trước khi chọn thiết bị hay gói lắp đặt nhà thông minh trọn gói, nên khảo sát hiện trạng điện trong nhà để biết cái gì thay được ngay, cái gì cần chờ lần sửa nhà.
Lắp nhà thông minh cho nhà đang ở: làm được những gì?
Phần lớn hạng mục của một hệ nhà thông minh không đục tường đều có thể lắp vào nhà đã hoàn thiện. Bảng dưới tóm tắt từng hạng mục, cách lắp và điều cần kiểm tra trước.
| Hạng mục | Cách lắp | Cần kiểm tra trước | Có phải đục tường? |
|---|---|---|---|
| Công tắc đèn | Thay công tắc thông minh vào đế âm cũ | Kích thước đế âm, độ sâu hộp, có dây trung tính (N) hay không | Không, với đế âm tiêu chuẩn |
| Rèm | Động cơ rèm lắp vào ray | Có nguồn điện gần hộp rèm hay không; nếu không, dùng động cơ pin hoặc đi dây trong nẹp nổi | Thường không |
| Điều hòa, TV | Bộ phát hồng ngoại (IR) đặt trong phòng | Bộ phát nhìn thấy mắt nhận của điều hòa | Không |
| Cảm biến cửa, chuyển động | Dán hoặc vít, chạy pin | Vùng phủ sóng tới bộ điều khiển trung tâm | Không |
| Ổ cắm | Ổ cắm thông minh cắm vào ổ cũ hoặc thay mặt ổ | Tải của thiết bị cắm vào | Không |
| Khóa cửa, camera | Thay khóa, gắn camera | Loại cửa, vị trí nguồn điện cho camera | Thường không |
| Bộ điều khiển trung tâm | Đặt cạnh router, cắm điện | Vị trí giữa nhà để sóng phủ đều các tầng | Không |
Nói cách khác, khi lắp nhà thông minh cho nhà đang ở, chỉ có những hạng mục cần dây mới, ví dụ thêm đèn ở chỗ chưa có điểm điện hay hệ điều khiển chạy dây tín hiệu riêng, là phải chờ sửa nhà. Phần còn lại có thể làm từng phòng, từng tầng mà không xáo trộn sinh hoạt.
Bước 1: kiểm tra hộp công tắc trước khi mua
Với ai muốn lắp nhà thông minh cho nhà đang ở, thay công tắc thông minh là việc đầu tiên và cũng là chỗ hay vấp. Có ba điều cần xem. Một là kích thước đế âm: phần lớn nhà ở Việt Nam dùng đế vuông hoặc đế chữ nhật, mặt công tắc phải cùng loại với đế. Hai là độ sâu hộp: module công tắc thông minh dày hơn công tắc cơ, hộp quá nông sẽ khó nhét đủ dây. Ba là dây trung tính: hộp công tắc kiểu cũ thường chỉ có dây pha đi xuống đèn, không có dây N.
Không có dây N vẫn có công tắc thông minh dùng được, nhưng loại không dây N lấy nguồn nuôi bằng một dòng nhỏ chạy qua đèn, nên với một số đèn LED, đèn có thể lóe nhẹ hoặc sáng mờ khi tắt. Bài công tắc thông minh có cần dây trung tính không giải thích cách kiểm tra hộp và cách chọn. Cách chắc chắn là tháo một mặt công tắc, chụp ảnh dây bên trong và đế âm, rồi gửi cho người tư vấn trước khi đặt hàng.
Bước 2: chọn giao thức không dây cho nhà đã hoàn thiện
Nhà thông minh không đục tường dựa hoàn toàn vào sóng, nên chọn giao thức là chọn độ ổn định của cả hệ. Wi-Fi tiện vì không cần bộ trung tâm riêng, nhưng nhiều thiết bị cùng bám vào router sẽ làm mạng nặng. Zigbee và Thread tạo mạng lưới: mỗi thiết bị cắm điện lại chuyển tiếp sóng cho thiết bị khác, hợp với nhà phố nhiều tầng. So sánh chi tiết có trong bài Zigbee, Wi-Fi, Bluetooth Mesh, Thread khác nhau thế nào.
Nếu định lắp nhà thông minh cho nhà đang ở theo nhiều đợt qua nhiều năm, khả năng dùng chung thiết bị nhiều hãng quan trọng hơn. Theo mô tả của Connectivity Standards Alliance, Matter là giao thức chạy trên nền Wi-Fi và Thread, dùng Bluetooth tiết kiệm năng lượng khi cài đặt ban đầu, và chú trọng kết nối cục bộ. Nghĩa là thiết bị hỗ trợ Matter có thể được điều khiển qua mạng trong nhà; còn khi mất internet hệ có chạy hay không thì còn tùy bộ điều khiển trung tâm và cách cài đặt. Bài Matter là gì và vì sao quan trọng khi dùng nhiều hãng đi sâu hơn.
Rèm, điều hòa và cảm biến: những hạng mục dễ thêm
Rèm. Động cơ rèm lắp vào ray, cần điện ở gần đầu rèm. Nhà chưa có ổ ở đó có thể dùng động cơ chạy pin sạc, hoặc đi một đoạn dây trong nẹp nổi dọc khung cửa. Rèm hay được lắp sớm vì kết hợp tốt với cảnh buổi sáng và đi vắng.
Điều hòa và TV. Bộ phát hồng ngoại học lệnh từ điều khiển cũ rồi phát lại, nên không phải thay điều hòa. Hạn chế là hồng ngoại chỉ truyền một chiều: bộ phát gửi lệnh nhưng không biết chắc điều hòa đã nhận, nên bộ phát cần đặt ở chỗ nhìn thẳng mắt nhận của máy.
Cảm biến. Cảm biến cửa, cảm biến chuyển động, cảm biến nhiệt độ độ ẩm đều chạy pin và dán được. Đây là phần biến các thiết bị rời thành một hệ có phản ứng: mở cửa thì bật đèn sảnh, có người đi trong đêm thì bật đèn lối đi ở mức thấp.
Những gì nên chờ tới lần sửa nhà
Lắp smart home nhà cũ có giới hạn của nó. Muốn chia lại nhóm đèn phòng khách, thêm đèn hắt trần hay đèn chân tường cầu thang, cần đi dây mới. Muốn dùng điều khiển giảm sáng kiểu 0–10V hoặc DALI cho nhiều đèn, cần thêm cặp dây tín hiệu. Hệ có dây như KNX càng phải đi dây từ đầu; bài nhà thông minh có dây và không dây so sánh hai hướng này.
Một nguyên tắc gọn khi lắp nhà thông minh cho nhà đang ở: thiết bị nào cần dây mới thì gom lại cho lần sửa, thiết bị không dây thì làm ngay. Đây cũng là chỗ nên tính trước: nếu một hai năm nữa nhà sẽ sửa, chọn thiết bị không dây có khả năng dùng tiếp sau khi sửa, để không phải bỏ đi.
Thứ tự nâng cấp nhà thông minh hợp lý
Thứ tự dưới đây là cách nhiều gia đình lắp nhà thông minh cho nhà đang ở theo từng đợt mà không lãng phí thiết bị.
- Chiếu sáng: thay công tắc thông minh ở phòng khách, cầu thang, phòng ngủ trước, vì đây là chỗ dùng hằng ngày.
- Cảm biến: thêm cảm biến cửa và chuyển động để đèn tự phản ứng.
- Rèm và điều hòa: gắn vào các cảnh buổi sáng, đi ngủ, đi vắng.
- An ninh: khóa cửa, camera, chuông cửa.
Danh sách đầy đủ các nhóm thiết bị và nhóm nào nên làm trước nằm trong bài thiết bị nhà thông minh gồm những gì. Làm theo thứ tự này giúp gia đình thấy ích lợi ngay từ đợt đầu thay vì mua một lúc rất nhiều thiết bị rồi không dùng hết.
Câu hỏi thường gặp
Lắp nhà thông minh cho nhà đang ở mất bao lâu?
Phụ thuộc số phòng, số công tắc và số hạng mục. Vì không đục tường, đội thi công làm lần lượt từng tầng, gia đình vẫn ở trong nhà được.
Lắp nhà thông minh cho nhà đang ở có ảnh hưởng sinh hoạt không?
Rất ít. Thay công tắc chỉ cần ngắt điện từng khu trong thời gian ngắn, không có bụi đục tường. Phần mất thời gian là cài đặt, đặt tên thiết bị và dựng các cảnh, việc này làm trên điện thoại và bộ điều khiển trung tâm.
Nhà không có dây N có thay công tắc thông minh được không?
Được, dùng loại công tắc không cần dây N. Có điều cần thử với đèn thực tế, vì một số đèn LED có thể lóe nhẹ khi tắt.
Lắp smart home nhà cũ có phải thay hết đèn không?
Không. Đèn cũ vẫn bật tắt được qua công tắc thông minh. Chỉ khi muốn giảm sáng hoặc đổi màu thì đèn mới cần driver hỗ trợ dimmer hoặc nhiều chế độ màu.
Chi phí nâng cấp phụ thuộc vào gì?
Số lượng thiết bị, giao thức, có bộ điều khiển trung tâm hay không và mức hoàn thiện mong muốn. Các yếu tố ảnh hưởng chi phí nhà thông minh được liệt kê riêng để gia đình tự ước lượng.
Lắp nhà thông minh cho nhà đang ở nhanh hay chậm phụ thuộc phần lớn vào khâu khảo sát hộp công tắc và chọn giao thức ngay từ đầu. Với căn 3 tầng dùng đế âm tiêu chuẩn, Virical thi công trong khoảng 1 tuần, không đục tường, hệ tương thích Matter và bảo hành 12 tháng toàn bộ thiết bị; chi tiết ở trang lắp đặt nhà thông minh trọn gói.
