Matter là gì? Vì sao quan trọng khi dùng thiết bị nhiều hãng
Matter là gì? Matter là giao thức kết nối chung cho nhà thông minh do Liên minh Tiêu chuẩn Kết nối (Connectivity Standards Alliance, CSA) cùng các thành viên như Amazon, Apple, Google phát triển. Nhờ Matter, công tắc, đèn, khóa, cảm biến của nhiều hãng hiểu nhau và điều khiển được từ nhiều ứng dụng khác nhau.
Điều này quan trọng vì trước đây mỗi hãng một ứng dụng, một bộ trung tâm riêng. Mua công tắc hãng này, cảm biến hãng kia, bạn thường phải cài ba bốn ứng dụng, và khi muốn đổi nền tảng điều khiển thì gần như phải thay thiết bị. Với căn nhà dùng nhiều năm, rủi ro bị “khóa” vào một hãng là chi phí ẩn lớn. Đây là lý do nhiều chủ nhà đang xây chọn hướng nhà thông minh tương thích Matter ngay từ đầu.
Matter là gì, nói theo cách dễ hiểu
Hãy hình dung Matter như một ngôn ngữ chung. Trước kia, thiết bị Zigbee của hãng A và thiết bị Wi-Fi của hãng B có thể cùng “nghe” sóng trong nhà nhưng không hiểu nhau, vì mỗi hãng tự định nghĩa lệnh bật, tắt, chỉnh sáng theo cách riêng. Matter thống nhất phần lệnh đó: đèn nào có Matter cũng hiểu lệnh “bật”, “giảm sáng một nửa” theo cùng một cách, bất kể ai sản xuất.
CSA mô tả Matter là giao thức kết nối thống nhất, xây trên nền IP và các công nghệ đã được kiểm chứng, phát triển theo hướng mã nguồn mở giữa các thành viên của liên minh (trang Matter của CSA). Nói cách khác, khi ai đó hỏi chuẩn Matter là gì, câu trả lời ngắn là: một lớp “ngôn ngữ” chung chạy trên các đường truyền sẵn có, chứ không phải một loại sóng mới.
Matter chạy trên Wi-Fi, Thread và Ethernet
Theo phần hỏi đáp của CSA, Matter dùng Bluetooth Low Energy để cài đặt thiết bị lần đầu, sau đó kết nối qua Wi-Fi, Thread hoặc Ethernet (Câu hỏi thường gặp về Matter của CSA). Thread Group giải thích cách phân vai: Bluetooth LE cho bước cài đặt, Wi-Fi cho thiết bị cần băng thông cao, Thread cho thiết bị băng thông thấp như cảm biến, khóa cửa.
Vì vậy, trên hộp sản phẩm bạn sẽ gặp hai cụm từ. Matter over Wi-Fi là thiết bị nối thẳng vào router, thường là ổ cắm, bóng đèn, thiết bị cắm điện. Matter over Thread là thiết bị đi qua mạng lưới Thread công suất thấp, hợp với cảm biến chạy pin, và cần ít nhất một Thread Border Router (loa thông minh, hub đời mới hoặc router có tính năng này) để nối với phần còn lại của mạng nhà. Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các loại sóng, bài so sánh Zigbee, Wi-Fi, Bluetooth Mesh và Thread có bảng chi tiết.
Có một điểm hay bị hiểu sai. CSA viết rõ Matter là công nghệ kết nối cục bộ, nên thiết bị chỉ có Matter cần một bộ điều khiển có kết nối internet trong nhà (loa thông minh, hub) để điều khiển khi bạn ở ngoài. Bởi vậy, cách nói đúng là Matter điều khiển thiết bị qua mạng cục bộ; còn thiết bị có chạy được khi mất internet hay không phụ thuộc bộ điều khiển và cách cài đặt.
Multi-admin: nhiều nền tảng cùng điều khiển một thiết bị
Một lợi ích ít người để ý khi tìm hiểu chuẩn Matter là gì chính là tính năng multi-admin. CSA cho biết multi-admin cho phép chia sẻ thiết bị sang nhiều nền tảng và chọn ứng dụng, nền tảng nào được truy cập từng thiết bị. Trong gia đình, điều này có nghĩa là người dùng iPhone điều khiển đèn bằng Apple Home, người dùng Android dùng Google Home, còn trợ lý giọng nói vẫn bật được cùng chiếc đèn đó.
Đây là phần thực dụng của câu hỏi Matter là gì: multi-admin giúp bạn không bị trói vào một nền tảng. Nếu vài năm sau muốn đổi ứng dụng điều khiển chính, thiết bị Matter gắn trong tường vẫn ở nguyên chỗ, bạn chỉ thêm nền tảng mới vào. Với công tắc, cảm biến đã lắp vào đế âm, đây là khác biệt lớn về chi phí làm lại.
Matter bridge: đưa thiết bị Zigbee cũ vào hệ Matter
Nhiều gia đình đã có sẵn công tắc, cảm biến Zigbee. CSA cho biết Matter hỗ trợ bridge (cầu nối) để thiết bị dùng giao thức khác như Zigbee hoặc Z-Wave tham gia hệ Matter, và bridge có thể được tích hợp sẵn trong bộ điều khiển, hub. Ngoài ra, nhiều sản phẩm hiện có có thể được nâng lên Matter qua cập nhật phần mềm, tùy nhà sản xuất.
Có điều, Matter bridge không biến mọi thiết bị cũ thành thiết bị Matter đầy đủ. Bridge chỉ đưa ra những loại thiết bị mà nó hỗ trợ, và một số tính năng riêng của hãng có thể vẫn chỉ dùng được trong ứng dụng gốc. Trước khi mua, hãy hỏi rõ bridge hỗ trợ loại thiết bị nào trong nhà bạn: đèn, công tắc, rèm hay cảm biến.
Bảng thuật ngữ thiết bị Matter cần biết
| Thuật ngữ | Nghĩa | Khi nào bạn cần quan tâm |
|---|---|---|
| Matter over Wi-Fi | Thiết bị Matter nối thẳng vào router Wi-Fi | Ổ cắm, bóng đèn, thiết bị cắm điện; nhà ít thiết bị |
| Matter over Thread | Thiết bị Matter chạy trên mạng lưới Thread công suất thấp | Cảm biến chạy pin, khóa cửa; nhà nhiều thiết bị |
| Thread Border Router | Thiết bị nối mạng Thread với Wi-Fi, Ethernet, internet | Bắt buộc phải có ít nhất một nếu dùng thiết bị Thread |
| Matter bridge | Cầu nối đưa thiết bị Zigbee, Z-Wave vào hệ Matter | Nhà đã có thiết bị Zigbee muốn giữ lại |
| Multi-admin | Một thiết bị được nhiều nền tảng cùng điều khiển | Gia đình dùng cả iPhone lẫn Android |
| Bộ điều khiển (controller) | Loa thông minh, hub hoặc ứng dụng quản lý thiết bị Matter | Cần một bộ có internet để điều khiển khi đi vắng |
Cách nhận biết thiết bị Matter thật
CSA có chương trình chứng nhận để kiểm tra khả năng tương thích, và theo CSA chỉ thiết bị đã qua chứng nhận mới được in logo Matter. Bạn có thể tra cứu trên cơ sở dữ liệu sản phẩm của CSA: lọc theo chương trình Matter, loại thiết bị, công ty, mã chứng nhận và kiểu kết nối (Wi-Fi, Thread, Ethernet).
Ba việc nên làm trước khi mua thiết bị Matter:
- Tìm logo Matter trên hộp hoặc tài liệu, và hỏi người bán mã chứng nhận của đúng model.
- Xem thiết bị chạy Matter over Wi-Fi hay Matter over Thread; nếu là Thread, kiểm tra nhà đã có Thread Border Router chưa.
- Cẩn trọng với các cụm từ “sắp hỗ trợ Matter”, “sẵn sàng Matter”: hãy hỏi rõ thời điểm và cách cập nhật.
Với đèn chỉnh độ sáng, Matter lo phần lệnh, còn việc đèn giảm sáng mượt hay nháy vẫn phụ thuộc driver và bộ điều khiển có hợp nhau không; bài dimmer là gì giải thích phần này.
Matter hỗ trợ những loại thiết bị nào?
Theo CSA, các nhóm thiết bị được Matter hỗ trợ gồm bộ cầu nối, bộ điều khiển, khóa cửa, điều khiển điều hòa và thông gió, chiếu sáng và thiết bị điện, thiết bị giải trí, cảm biến an toàn và an ninh, rèm cửa. Danh mục này được mở rộng dần qua các phiên bản, nên khi tìm hiểu Matter là gì cho một món cụ thể, hãy kiểm tra loại thiết bị đó đã nằm trong danh mục hay chưa.
Với người đang xây nhà, cách tiếp cận thực tế là ưu tiên Matter cho phần gắn cố định và khó thay: công tắc, cảm biến, rèm, khóa cửa. Những món dễ thay như ổ cắm, bóng đèn lẻ có thể linh hoạt hơn. Hiểu Matter là gì theo cách này giúp bạn dồn ngân sách vào đúng chỗ cần dùng lâu, thay vì cố đổi mọi thứ cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Matter là gì, có thay thế Zigbee không?
Matter không thay thế hẳn Zigbee. Matter là lớp ngôn ngữ chung chạy trên Wi-Fi, Thread, Ethernet; thiết bị Zigbee vẫn dùng được và tham gia hệ Matter qua bridge.
Thiết bị Matter có điều khiển được khi mất internet không?
Matter điều khiển qua mạng cục bộ, nên trong nhà nhiều trường hợp vẫn bật tắt được, tùy bộ điều khiển và cách cài đặt. Điều khiển khi đi vắng thì cần bộ điều khiển có internet.
Matter over Thread khác Matter over Wi-Fi thế nào?
Matter over Wi-Fi nối thẳng router, hợp với thiết bị cắm điện. Matter over Thread đi qua mạng lưới công suất thấp, hợp với cảm biến chạy pin và cần Thread Border Router.
Matter bridge dùng để làm gì?
Matter bridge đưa thiết bị Zigbee hoặc Z-Wave đang có vào hệ Matter, để bạn điều khiển chung từ các nền tảng Matter mà không phải thay thiết bị cũ.
Hiểu Matter là gì giúp bạn mua thiết bị cho lâu dài thay vì cho vài tháng. Hệ nhà thông minh Virical tương thích Matter, lắp khoảng 1 tuần cho căn 3 tầng và không đục tường với đế âm tiêu chuẩn; xem chi tiết ở trang nhà thông minh tương thích Matter hoặc quy trình lắp đặt nhà thông minh trọn gói.
