Đèn hắt tường ngoài trời và 4 lớp chiếu sáng mặt tiền nhà phố

Chiếu sáng mặt tiền nhà phố thường gồm 4 lớp đèn: đèn hắt tường ngoài trời làm nổi mảng kiến trúc, viền ban công hoặc mái, đèn cổng và số nhà, đèn hiên lối vào. Tất cả dùng ánh sáng ấm, hướng vào công trình chứ không chiếu ra đường, và bật tắt theo giờ.

Mặt tiền là phần người khác nhìn thấy nhiều hơn chủ nhà, nên chiếu sai thì cả phố cùng chịu: đèn pha trắng rọi thẳng vào mắt người đi xe máy, ánh sáng lọt vào cửa sổ nhà đối diện, hay một mảng tường sáng loang lổ lộ hết vết trát. Đèn mặt tiền lại gắn trên cao, đi dây âm tường ngoài, nên sửa thường phải bắc giàn. Bởi vậy, phương án thiết kế chiếu sáng ngoại thất nên có từ khi hoàn thiện mặt đứng.

Chiếu sáng facade là gì?

Facade là mặt đứng bên ngoài của công trình, với nhà phố thường là mặt tiền hướng ra đường. Chiếu sáng facade là gì? Đó là việc dùng ánh sáng để làm hiện ra hình khối, vật liệu và đường nét kiến trúc vào ban đêm, đồng thời phục vụ an ninh và nhận diện ngôi nhà. Khác với đèn pha an ninh chỉ cần “sáng”, chiếu sáng mặt tiền chọn chỗ nào sáng, chỗ nào để tối.

Nói cách khác, chiếu sáng mặt tiền nhà phố là bài toán chọn lọc. Mặt tiền nhà phố thường hẹp, nhiều chi tiết: ban công, lam chắn nắng, cột, mái, bồn hoa. Chiếu tất cả lên cùng một mức thì mất khối; chọn hai ba điểm để nhấn, phần còn lại sáng nhẹ, ngôi nhà sẽ có chiều sâu.

Đèn hắt tường ngoài trời: hắt đều (wall washing) và quét sát tường (grazing)

Hai kỹ thuật nền tảng của đèn hắt tường ngoài trời khác nhau ở khoảng cách từ đèn tới tường. Phần lớn phương án chiếu sáng mặt tiền nhà phố dùng một trong hai, hoặc phối cả hai cho hai loại vật liệu khác nhau.

Hắt đều (wall washing) đặt đèn hắt tường ngoài trời cách tường một khoảng, góc chiếu rộng, để cả mảng tường sáng tương đối đều. Kỹ thuật này hợp với tường phẳng, sơn màu sáng, khi muốn mặt tiền trông “sạch” và sáng sủa. Khoảng cách từ đèn tới tường và giữa các đèn tùy góc chiếu và chiều cao tường; theo kinh nghiệm thực hành, đèn càng xa tường thì vệt sáng càng loang rộng và đều, nhưng cũng dễ tràn sáng ra ngoài hơn.

Quét sát tường (grazing) đặt đèn sát chân tường hoặc sát mép trên, chiếu gần như song song với mặt tường. Ánh sáng đi xiên làm nổi từng thớ đá, rãnh gạch, vân gỗ, tạo bóng đổ rất rõ. Có điều, chính vì làm nổi bề mặt nên grazing cũng làm lộ mọi chỗ trát không phẳng; tường trát sơn bình thường mà dùng grazing thì thường kém đẹp hơn hắt đều.

Đèn hắt chân tường ngoài trời có thể là đèn âm đất, đèn thanh LED đặt trong rãnh, hoặc đèn rọi nhỏ có chân. Muốn chọn góc chiếu cho từng mảng tường, bài góc chiếu đèn spotlight 15°, 24°, 36°, 60° có công thức tính đường kính vệt sáng theo khoảng cách, áp dụng được cho đèn hắt tường ngoài trời.

Viền ban công, mái và đèn cổng

Trong chiếu sáng mặt tiền nhà phố, viền là cách vẽ đường nét kiến trúc bằng ánh sáng: dải LED ẩn dưới mép ban công hắt xuống mặt tường bên dưới, LED dưới mép mái, hoặc đèn thanh chạy dọc lam. Điểm quan trọng là giấu nguồn sáng: người nhìn thấy vệt sáng trên tường chứ không thấy dải LED. Dải LED ngoài trời cần loại có vỏ bảo vệ, nhôm định hình có nắp, nguồn 12V hoặc 24V đặt ở chỗ khô có cửa thăm.

Đèn cổng có hai việc: cho khách nhận ra cổng, số nhà, chuông cửa, và cho chủ nhà thấy rõ ổ khóa, bậc thềm khi về khuya. Đèn tường hai đầu cổng, đèn trụ cổng hoặc đèn âm trần dưới mái sảnh đều được, miễn ánh sáng rơi xuống chỗ cần thay vì chiếu thẳng ra đường. Số nhà có đèn hắt nhỏ là chi tiết rẻ công mà rất tiện cho người giao hàng, khách tới lần đầu.

Đèn hiên và lối vào nối mặt tiền với sân. Nếu nhà có sân trước hay sân thượng trồng cây, cách chia lớp lối đi, rọi cây, khu ngồi trong bài chiếu sáng sân vườn áp dụng được cho cả phần này.

Bảng chọn đèn cho chiếu sáng mặt tiền

Bảng dưới tóm tắt các lớp đèn thường dùng trong chiếu sáng mặt tiền, kèm vị trí và điểm cần chú ý. Các gợi ý là hướng tham khảo, cần chỉnh theo kiến trúc cụ thể.

Lớp đèn	Loại đèn thường dùng	Vị trí	Lưu ý
Hắt đều mảng tường	Đèn rọi góc rộng, đèn hắt tường	Cách tường một khoảng, dưới đất hoặc trên mái sảnh	Hợp tường phẳng, màu sáng; chú ý tràn sáng
Quét sát tường	Đèn âm đất, đèn thanh LED trong rãnh	Sát chân tường hoặc sát mép trên	Hợp đá, gạch thô, gỗ; làm lộ tường trát không phẳng
Viền ban công, mái, lam	LED dây trong nhôm định hình, đèn thanh	Giấu dưới mép ban công, mép mái	Không để lộ dải LED; nguồn đặt chỗ khô
Cổng, số nhà	Đèn tường, đèn trụ cổng, đèn hắt số nhà	Hai bên cổng, trên trụ	Chiếu xuống, không rọi ra đường
Hiên, lối vào	Đèn âm trần mái sảnh, đèn tường hắt xuống	Mái sảnh, tường hiên	Đủ sáng để thấy bậc thềm, ổ khóa

Chiếu sáng mặt tiền nhà phố không chói hàng xóm, không chói đường

Đây là phần nhiều nhà bỏ qua khi làm đèn mặt tiền, vì phố hẹp, nhà đối diện chỉ cách vài mét. Ánh sáng mặt tiền tốt là ánh sáng rơi lên công trình; phần tràn ra ngoài vừa phí điện vừa gây khó chịu. Một vài nguyên tắc tham khảo:

• Đặt đèn hắt tường ngoài trời quay vào mặt tiền, không hướng ra lòng đường hay về phía cửa sổ nhà đối diện.
• Đèn chiếu ngược lên nên đặt sát tường để phần lớn ánh sáng rơi lên mặt tường, hạn chế phần thoát thẳng lên trời.
• Chọn đèn có chóa sâu, tấm che hoặc phụ kiện chống chói, nhất là đèn đặt thấp ngang tầm mắt người đi bộ.
• Không dùng đèn pha công suất lớn rọi cả mặt tiền; nhiều đèn nhỏ đặt đúng chỗ thường đẹp hơn và ít chói hơn.

Về màu ánh sáng, mặt tiền nhà ở thường đẹp hơn với ánh sáng ấm, hợp màu gạch, đá, gỗ. Ở góc độ đèn công cộng, Hiệp hội Y khoa Mỹ (AMA, 2016) khuyến nghị đèn ngoài trời như đèn đường dùng nhiệt độ màu 3000K trở xuống và có che chắn để giảm chói (báo cáo CSAPH 2-A-16). Đó là khuyến nghị cho chiếu sáng cộng đồng, trong ngành vẫn có ý kiến khác, nhưng là mốc tham khảo hợp lý cho mặt tiền nhà phố.

Chống nước và hẹn giờ cho đèn mặt tiền

Đèn hắt tường ngoài trời và các đèn mặt tiền khác hứng mưa nắng quanh năm, nên cấp bảo vệ chống bụi, nước phải hợp từng vị trí: đèn dưới mái sảnh khác đèn tường không mái, đèn âm đất lại cần cấp cao hơn nữa vì có thể ngập nước tạm thời. Bài chỉ số IP đèn ngoài trời: IP54, IP65, IP67, IP68 có bảng chọn theo vị trí. Mối nối nên nằm trong hộp kín, mạch ngoài trời nên qua thiết bị chống dòng rò.

Về điều khiển, chiếu sáng mặt tiền nhà phố hợp với hẹn giờ theo hoàng hôn: tự bật khi trời tối, tắt lớp trang trí vào giờ khuya và chỉ giữ đèn cổng, đèn hiên ở mức thấp. Như vậy mặt tiền vẫn có ánh sáng an ninh mà không sáng rực cả đêm. Bài hẹn giờ bật tắt đèn và tắt đèn từ xa so sánh các cách làm từ công tắc hẹn giờ tới hệ thông minh.

Nếu đang xây mới, nên chốt vị trí đèn mặt tiền cùng lúc với đèn trong nhà, theo cách tiếp cận trong bài thiết kế chiếu sáng là gì: có bản vẽ vị trí, nhóm điều khiển và đường dây trước khi hoàn thiện mặt đứng.

Câu hỏi thường gặp

Chiếu sáng mặt tiền nhà phố nên dùng đèn gì?

Phổ biến là đèn rọi hoặc đèn hắt tường cho mảng chính, LED dây trong nhôm định hình cho viền ban công, đèn tường hoặc đèn trụ cho cổng, và đèn âm trần dưới mái sảnh. Chọn loại nào tùy vật liệu mặt tiền và điểm muốn nhấn.

Đèn hắt chân tường ngoài trời có cần âm đất không?

Không bắt buộc. Đèn âm đất gọn và gần như vô hình ban ngày nhưng cần rãnh thoát nước và cấp chống nước cao; đèn rọi có chân hoặc đèn thanh đặt trong bồn hoa dễ lắp và dễ chỉnh hướng hơn.

Đèn hắt tường ngoài trời nên dùng ánh sáng vàng hay trắng?

Phần lớn mặt tiền nhà ở hợp với ánh sáng ấm. Ánh sáng trắng lạnh có thể dùng có chủ ý cho kiến trúc kính, kim loại, nhưng dễ làm mặt tiền trông lạnh và chói hơn.

Đèn mặt tiền có làm phiền hàng xóm không?

Có, nếu chiếu ra ngoài. Hướng đèn vào tường, dùng chóa và tấm che, tắt lớp trang trí vào giờ khuya là ba cách đơn giản để tránh.

Một mặt tiền sáng đẹp thường không cần nhiều đèn, mà cần đúng lớp, từ đèn hắt tường ngoài trời tới đèn cổng, đúng hướng và đúng giờ. Virical lên phương án chiếu sáng mặt tiền nhà phố cùng với sân vườn và nội thất, chọn thiết bị theo từng vị trí lắp; tham khảo tại trang thiết kế chiếu sáng sân vườn, ngoại thất, hoặc với nhà nhiều tầng có sân vườn, trang thiết kế chiếu sáng biệt thự.