IP65 là gì? Chỉ số IP đèn ngoài trời IP54, IP67, IP68 chọn thế nào
IP65 là gì? Đó là cấp bảo vệ vỏ đèn theo IEC 60529: chữ số 6 là kín bụi hoàn toàn, chữ số 5 là chịu tia nước phun từ vòi. Với đèn ngoài trời, chỗ dưới mái hiên dùng IP44–IP54, chỗ hứng mưa nên từ IP65, đèn âm đất cần IP67, đèn dưới nước phải IP68.
Biết IP65 là gì và khi nào phải lên cấp cao hơn rất quan trọng, vì chọn sai cấp IP là nguyên nhân thường gặp khiến đèn ngoài trời hỏng sớm: nước lọt vào làm chập driver, đọng hơi nước mờ kính, rỉ mối nối, thậm chí làm nhảy aptomat cả tầng. Thay một đèn âm đất đã đổ bê tông quanh thân, hay một đèn dưới đáy bể cá, tốn công hơn nhiều so với chọn đúng từ đầu. Đây cũng là việc đầu tiên cần thống nhất khi lên phương án thiết kế chiếu sáng sân vườn, ngoại thất.
Chỉ số IP đèn ngoài trời là gì?
IP là viết tắt của Ingress Protection, tức mức bảo vệ của vỏ thiết bị chống vật rắn và nước lọt vào bên trong. Hệ mã này do Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) quy định trong tiêu chuẩn IEC 60529 “Degrees of protection provided by enclosures (IP Code)”, áp dụng cho vỏ thiết bị điện (xem trang tiêu chuẩn IEC 60529). Việt Nam có tiêu chuẩn quốc gia TCVN 4255 tương đương với IEC 60529.
Cách đọc rất đơn giản: chữ số đầu là mức chống bụi (0–6), chữ số sau là mức chống nước (0–8), nên IP65 nghĩa là chữ số chống bụi bằng 6 và chữ số chống nước bằng 5. Nếu một chữ số được thay bằng chữ X, ví dụ IPX7, nghĩa là nhà sản xuất không công bố (không thử) tiêu chí đó, chứ không phải bằng 0. Nói cách khác, chỉ số IP đèn ngoài trời là kết quả thử nghiệm của vỏ đèn, không phải lời hứa đèn “chống nước hoàn toàn” trong mọi tình huống.
Chữ số thứ nhất: chống bụi và vật rắn
Chữ số thứ nhất đi từ 0 đến 6. Các mức thấp nói về việc ngăn ngón tay, dụng cụ, dây điện chạm vào phần mang điện; với đèn ngoài trời, hai mức đáng quan tâm là 5 và 6. Mức 5 là chống bụi: bụi vẫn có thể lọt vào một lượng hạn chế nhưng không đủ ảnh hưởng tới hoạt động. Mức 6 là kín bụi: không có bụi lọt vào. Mức 4 chỉ chặn vật rắn lớn hơn 1 mm, chưa chặn được bụi.
Ở Việt Nam, bụi đường, phấn hoa, côn trùng nhỏ đều có thể chui vào đèn. Vì thế đèn đặt ngoài trời thường chọn chữ số thứ nhất là 5 hoặc 6; với đèn sát mặt đất, gần đường hay trong bồn cây, mức 6 an tâm hơn.
Chữ số thứ hai: chống nước, từ IP65 đến IP68
Chữ số thứ hai đi từ 0 đến 8 và đây là phần chủ nhà hay nhầm. Mức 4 là chống nước bắn tóe từ mọi hướng. Mức 5 là chống tia nước phun từ vòi (vòi đường kính 6,3 mm trong phép thử). Mức 6 là chống tia nước mạnh (vòi 12,5 mm, lưu lượng lớn hơn). Mức 7 là chịu ngâm tạm thời: thiết bị ngâm ở độ sâu 1 m trong 30 phút mà nước lọt vào không gây hại. Mức 8 là chịu ngâm liên tục, với độ sâu và thời gian do nhà sản xuất công bố, khắc nghiệt hơn mức 7.
Có điều, các mức chống nước không cộng dồn sau mức 6. Một đèn chỉ ghi IP67 chưa chắc đã qua phép thử tia nước mạnh của IP66, vì ngâm tĩnh và phun áp lực là hai kiểu tác động khác nhau. Đèn qua cả hai phép thử sẽ ghi kép, ví dụ IP66/IP67. Bởi vậy, đọc chỉ số IP đèn ngoài trời phải đi kèm câu hỏi “đèn đặt ở đâu và gặp nước kiểu gì”, không phải cứ số to hơn là tốt hơn.
IP65 là gì và vì sao đèn ngoài trời hay ghi IP65?
Ghép hai phần trên lại, câu trả lời cho IP65 là gì rất cụ thể: chữ số 6 nghĩa là vỏ đèn kín bụi hoàn toàn, chữ số 5 nghĩa là tia nước phun từ vòi theo mọi hướng không gây hại cho đèn trong phép thử của IEC 60529. Đó đúng là kiểu tác động mà đèn gắn tường, đèn cổng, đèn pha gặp khi mưa rơi và mưa tạt, nên IP65 là mức hay gặp ở đèn ngoài trời.
Có điều, hiểu IP65 là gì cũng là hiểu giới hạn của nó: IP65 không phải cấp chịu ngâm. Đèn IP65 nằm trong vũng nước sau mưa, hay dưới đáy bồn cây bị ngập, là đã vượt điều kiện thử; khi đó cần IP67 hoặc IP68 như bảng dưới.
Bảng chọn chỉ số IP đèn ngoài trời theo vị trí
Bảng dưới là hướng chọn tham khảo theo kinh nghiệm thực hành, dựa trên kiểu nước mà mỗi vị trí thường gặp. Với công trình cụ thể, cần xem thêm hướng gió mưa, độ cao lắp và hướng dẫn của nhà sản xuất.
| Vị trí | Đèn gặp nước thế nào | Cấp IP tham khảo |
|---|---|---|
| Dưới mái hiên sâu, sảnh có mái | Ẩm, thỉnh thoảng mưa tạt | IP44 đến IP54 |
| Tường ngoài, cổng, ban công không mái | Mưa trực tiếp, gió tạt | Từ IP65 |
| Sân thượng, khu rửa xe, chỗ hay xịt rửa | Tia nước mạnh từ vòi xịt | IP66 (hoặc ghi kép IP66/IP67) |
| Đèn âm đất, đèn rọi gốc cây | Nước mưa đọng, nước tưới, có thể ngập tạm thời | IP67 |
| Dưới nước: hồ, bể cá, đài phun | Ngâm liên tục | IP68 theo độ sâu nhà sản xuất công bố |
Đèn ngoài trời IP65 hay IP67: chọn thế nào?
Câu hỏi “đèn ngoài trời IP65 hay IP67” thực chất là câu hỏi đèn có bị ngâm hay không. Đèn gắn tường, đèn cổng, đèn pha trên cao chỉ gặp mưa rơi và mưa tạt, nên IP65 là đủ. Đèn âm đất, đèn cắm cọc dưới gốc cây, đèn sát mép hồ có thể nằm trong vũng nước sau mưa lớn, nên cần IP67. Đèn dưới nước thì phải IP68, và nên xem nhà sản xuất công bố ngâm ở độ sâu bao nhiêu.
Ở chiều ngược lại, trong nhà phần lớn đèn không cần IP cao. Một chiếc đèn spotlight âm trần trong phòng khách không cần chống nước; chỉ những chỗ như trần khu vòi sen, mái hiên hay nhà để xe hở mới cần chọn loại có cấp IP phù hợp. Chọn IP cao quá mức cần cũng có đánh đổi: vỏ kín hơn thường tản nhiệt khó hơn và ít lựa chọn mẫu mã hơn.
Đọc chỉ số IP đèn ngoài trời trên nhãn và tài liệu
Chỉ số IP đèn ngoài trời thường in trên thân đèn, hộp hoặc catalogue. Biết IP65 là gì rồi, khi đọc nhãn vẫn nên kiểm ba điểm. Thứ nhất, cấp IP ghi cho cả bộ đèn hay chỉ cho phần thân: với đèn dùng bộ nguồn rời, bộ nguồn có cấp IP riêng, và một bộ nguồn trong nhà đặt ngoài trời sẽ hỏng trước đèn. Thứ hai, với IP68, xem nhà sản xuất công bố ngâm ở độ sâu bao nhiêu, vì con số 8 tự nó không nói độ sâu. Thứ ba, nếu đèn đặt chỗ vừa bị ngập vừa bị xịt rửa, tìm loại ghi kép như IP66/IP67.
Ngoài ra, nên để ý điều kiện lắp được ghi trong hướng dẫn: đèn âm đất có thể yêu cầu lớp sỏi thoát nước dưới đáy, đèn gắn tường có thể chỉ giữ đúng cấp IP khi lắp đúng chiều. Lắp sai chiều hay bỏ lớp thoát nước thì chỉ số IP đèn ngoài trời trên nhãn không còn ý nghĩa.
Lắp đặt quyết định IP thật: hộp nối, điện áp thấp, chống dòng rò
Một đèn IP67 vẫn có thể vào nước nếu lắp sai. Nước thường không vào qua thân đèn mà qua mối nối và đầu cáp. Vì thế mối nối ngoài trời nên nằm trong hộp nối kín có cấp IP tương đương đèn, cáp đi vào qua ốc siết cáp đúng cỡ, và gioăng phải được siết đều. Nên để dây võng xuống một đoạn trước khi vào đèn để nước chảy theo dây nhỏ xuống đất thay vì chảy vào đầu cáp.
Ở khu có nước như hồ, bể cá, đài phun hay sân hay ngập, nên dùng đèn điện áp thấp 12V hoặc 24V, bộ nguồn đặt ở chỗ khô ráo, có cửa thăm. Toàn bộ mạch đèn ngoài trời nên đi qua thiết bị chống dòng rò (RCD, nhiều nơi quen gọi là ELCB hoặc aptomat chống giật); loại dùng để bảo vệ người thường có dòng rò tác động 30 mA. Thiết bị này ngắt điện khi có dòng rò xuống đất, chẳng hạn khi nước lọt vào đèn hoặc dây bị hở. Những điểm này nên chốt từ lúc đi dây, giống nguyên tắc trong bài 3 thứ về chiếu sáng phải chốt trước khi trát tường.
Khi chọn đèn cho từng lớp sáng trong sân, có thể đối chiếu bảng trên với cách chia lớp trong bài chiếu sáng sân vườn theo lối đi, cây và khu ngồi: đèn lối đi, đèn rọi cây và đèn mặt nước gần như luôn cần ba cấp IP khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
IP65 là gì?
IP65 là vỏ thiết bị kín bụi (chữ số 6) và chống được tia nước phun từ vòi theo mọi hướng (chữ số 5). Đây là cấp phổ biến cho đèn gắn tường, đèn pha, đèn cổng ngoài trời.
IP67 là gì, có ngâm nước lâu được không?
IP67 là kín bụi và chịu ngâm tạm thời ở độ sâu 1 m trong 30 phút. Đèn IP67 chịu được ngập nước tạm thời sau mưa, nhưng không dành cho ngâm liên tục; muốn đặt hẳn dưới nước phải chọn IP68.
Chỉ số IP đèn ngoài trời bao nhiêu là đủ cho nhà phố?
Với mặt tiền nhà phố, đèn gắn tường và đèn hắt dưới ban công có mái thường dùng IP54 đến IP65; đèn hứng mưa trực tiếp nên từ IP65; đèn đặt sát nền hoặc trong bồn cây nên IP67.
Chống nước IP có bền mãi không?
Không. Gioăng cao su lão hóa theo nắng và nhiệt, ốc có thể lỏng sau nhiều lần mở thay. Nên kiểm tra gioăng, hộp nối và đầu cáp định kỳ, nhất là trước mùa mưa.
Hiểu IP65 là gì, khi nào cần lên IP67, IP68, cộng với hộp nối kín, điện áp thấp ở khu có nước và thiết bị chống dòng rò, là nền cho một hệ đèn sân vườn bền và an toàn. Virical chọn thiết bị ngoại thất theo từng vị trí lắp khi lên phương án; tham khảo tại trang thiết kế chiếu sáng sân vườn, ngoại thất.
